Η Σταυρούλα Φιλίππου είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια (Αναλυτικό Πρόγραμμα και Διδασκαλία) στο Τμήμα Επιστημών της Αγωγής του Πανεπιστημίου Κύπρου. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα πηγάζουν από τη θεώρηση αναλυτικών προγραμμάτων (ΑΠ) και διδασκαλίας ως κοινωνικών πρακτικών που πραγματώνονται μέσω πολλαπλών πεδίων κοινωνικής δράσης με ιστορικότητα, συμπεριλαμβανομένων και δια-εθνικών πολιτικών. Η έρευνά της εστιάζει σε γενεαλογίες και τοπολογίες στη θεωρητική, ιστορική, βιογραφική και κοινωνιολογική μελέτη των ΑΠ και επικεντρώνεται σε ζητήματα διακυβέρνησης των εκπαιδευτικών ως επαγγελματιών, της εκπαιδευτικής αλλαγής και της δόμησης ΑΠ, ιδιαίτερα ως προς τα επιστημολογικά όρια περιεχομένων που εμπίπτουν στις Κοινωνικές Σπουδές (Ιστορία, Γεωγραφία, Αγωγή του Πολίτη/Υγείας).
Τίτλος ομιλίας: «Εν-τάσεις στην πλαισίωση, δόμηση και οριοθέτηση του «περιεχομένου» αναλυτικών προγραμμάτων: η περίπτωση των Κοινωνικών Σπουδών στο Αναλυτικό Πρόγραμμα Προσχολικής Εκπαίδευσης στην Κύπρο»
Γιατί «Κοινωνικές» και γιατί «Σπουδές»; Πώς να προσδιορίζονται και δομούνται οι Κοινωνικές Σπουδές εσωτερικά ως γνωστικό αντικείμενο σε σχολικά αναλυτικά προγράμματα (ΑΠ); Πώς να οριοθετούνται σε σχέση με άλλα γνωστικά αντικείμενα σε ΑΠ Προσχολικής Εκπαίδευσης (και Αγωγής); Στην ομιλία αναλύονται αρχικά τρέχουσες κυρίαρχες προσεγγίσεις στην ανάπτυξη αναλυτικών προγραμμάτων στις Κοινωνινές Σπουδές, ώστε να συζητηθούν διαφορετικές και, συχνά σε ένταση, εννοιολογήσεις της σχολικής γνώσης. Αναλύονται ιδιαίτερα προσεγγίσεις οι οποίες προκρίνουν γενικές/οριζόντιες ικανότητες ή ήπιες δεξιότητες (21ου αιώνα), χρησιμοποιώντας συχνά ένα προσχηματικά προοδευτικό-παιδοκεντρικό λόγο, και αντιπαραβάλλονται με τον «απέναντι» πόλο προσεγγίσεων, οι οποίες προκρίνουν ακαδημαϊκή γνώση από επιστημονικά πεδία και τη διατήρηση ή ενίσχυση των μεταξύ τους επιστημολογικών ορίων, όταν αναπλαισιώνονται ως (σχολικά-εκπαιδευτικά) γνωστικά αντικείμενα. Το δίπολο αυτό προβληματοποιείται αντλώντας θεωρητικούς και παιδαγωγικούς πόρους από τη διαδικασία ανάπτυξης του ΑΠ ΚΣ στην Κύπρο μεταξύ 2011-2024. Μετά από μια σύντομη σχετική ιστορική επισκόπηση, παρουσιάζεται η γενικότερη φιλοσοφική πλαισίωση, δομή και τεχνική γλώσσα του ΑΠ, καθώς και οι θεμελιώδεις αρχές δόμησης του περιεχομένου και πραγμάτωσης των ΚΣ ως διερεύνησης, μέσα από παραδείγματα σχεδίων εργασίας-πρότζεκτς από θεματικές που αναπτύχθηκαν με νηπιαγωγούς και φοιτήτριες σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα και σε διαφορετικών «τύπων» προγράμματα επιμόρφωσης εκπαιδευτικών. Τα παραδείγματα επιλέγηκαν ώστε να αναδεικνύουν αυτές τις θεμελιώδεις αρχές οι οποίες αφορούν, ενδεικτικά, την επιλογή και διατύπωση αυθεντικών ερωτήματων γύρω από κοινωνικά φαινόμενα, θεσμούς και καταστάσεις που αφορούν τα παιδιά· την σφαιρική διερεύνησή τους αντλώντας από κοινωνικό-πολιτικό, γεωγραφικό, ιστορικό, οικονομικό, και θρησκευτικό-ηθικό περιεχόμενο ως «οπτικές»· την επιστημολογικά ευαίσθητη διερεύνησή τους με αξιοποίηση διαδικασιών παραγωγής γνώσης μέσω ποικίλων μέσων και πηγών που αξιοποιούνται συνήθως στις κοινωνικές επιστήμες· και την κοινωνικά ευαίσθητη πραγμάτωσή τους με διαδικασίες που ενθαρρύνουν ευαισθητοποίηση και κοινωνική δράση, ώστε τα παιδιά ως κοινωνική ομάδα να επηρεάζουν/μετασχηματίζουν το περιβάλλον τους. Η ομιλία ολοκληρώνεται με συζήτηση σχετικών ζητημάτων για την ανάπτυξη προγραμμάτων καθώς και για την αρχική εκπαίδευση και συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη εκπαιδευτικών για την προσχολική και πρωτοσχολική εκπαίδευση.
Ο Βασίλης Τσάφος, είναι Καθηγητής (Παιδαγωγική Θεωρία και Αναλυτικά Προγράμματα) στο Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Αγωγή & Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών της Αγωγής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνεργάζεται με το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο ως ΣΕΠ στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Σπουδές στην Εκπαίδευση», στη Θεματική Ενότητα «Εκπαιδευτική Έρευνα στην Πράξη». Έχει διατελέσει Πάρεδρος στο Τμήμα Αξιολόγησης και Επιμόρφωσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Υπήρξε μέλος της Επιστημονικής Ομάδας στήριξης των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας. Συμμετείχε σε ομάδες εκπόνησης Αναλυτικών Προγραμμάτων και υπήρξε επιστημονικός υπεύθυνος της πιλοτικής εφαρμογής του προγράμματος «Περιγραφική Αξιολόγηση» (σε συνεργασία με την Ε. Σοφού). Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται κατά κύριο λόγο στα Αναλυτικά Προγράμματα, στην εκπαίδευση και την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, στην εκπαιδευτική έρευνα (ποιοτικές μέθοδοι) και ιδιαίτερα στην εκπαιδευτική έρευνα δράσης (action research) και την αφηγηματική έρευνα και συμμετέχει σε σχετικά ερευνητικά προγράμματα. Έχει συμμετάσχει σε ελληνικά και διεθνή Συνέδρια σχετικά με την Εκπαίδευση και την Παιδαγωγική.
Τίτλος ομιλίας: Αναστοχασμοί για τα Αναλυτικά Προγράμματα της προσχολικής εκπαίδευσης στο νέο παγκοσμιοποιημένο πλαίσιο: αναζητώντας εναλλακτικές ανταποκρίσεις στις νέες πολιτισμικές και πολιτικές προκλήσεις.
Στην εισήγηση πρόκειται να εστιάσουμε στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη των Αναλυτικών Προγραμμάτων της προσχολικής εκπαίδευσης στο ευρύτερο παγκόσμιο πλέον πολιτισμικό και πολιτικό πλαίσιο και σε άμεση συνάρτηση με τη σημασία που αυτό είχε και έχει για την εκπαιδευτική πράξη. Θα συζητήσουμε τις αντιλήψεις που απηχεί σήμερα η πραγμάτευση των ΑΠ, τόσο σε ακαδημαϊκό-επιστημονικό πλαίσιο όσο και σε θεσμικό-πολιτικό: το επιστημολογικό δηλαδή πλαίσιο και οι πολιτικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανάγκες με τις οποίες το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο διαλέγεται ή στις οποίες καλείται να ανταποκριθεί. Με τον ίδιο τρόπο και εστιάζοντας στην προσχολική εκπαίδευση θα προσπαθήσουμε να συσχετίσουμε και τη σχολική εκδοχή του ΑΠ με το ευρύτερο κοινωνικό, πολιτικό και επιστημολογικό πλαίσιο. Θα συζητήσουμε έτσι και την πρακτική που ακολουθείται κατά το σχεδιασμό και την ανάπτυξη ή την αξιολόγησή του ΑΠ της προσχολικής εκπαίδευσης ως ενός θεσμικού εκπαιδευτικού κειμένου, το οποίο θεωρητικά τουλάχιστον προβάλλεται ως καταστατικός χάρτης της εκπαιδευτικής πράξης.
Τα ερωτήματα στα οποία ουσιαστικά θα προσπαθήσουμε να συζητήσουμε είναι τα ακόλουθα:
- Συνδέεται και σε ποιο βαθμό το ευρύτερο παγκοσμιοποιημένο πλέον πλαίσιο με τον σχεδιασμό του ΑΠ της προσχολικής εκπαίδευσης σε επίπεδο εκπαιδευτικής πολιτικής αλλά και με την πραγμάτευσή του σε επίπεδο σχολείου;
- Ποιες εναλλακτικές φαίνεται να αναπτύσσονται με βάση τα θεσμικά κείμενα των ΑΠ και ποιους παιδαγωγικούς προσανατολισμούς αυτές απηχούν;
- Ποια υποστηρικτικά πλαίσια μπορούν να αναζητήσουν οι εκπαιδευτικοί της προσχολικής εκπαίδευσης ώστε να «αντισταθούν» και παράλληλα να πραγματευτούν την επιβεβλημένη αυτή εκπαιδευτική κουλτούρα;
Professor Catherine (Cate) Carroll-Meehan is the Executive Dean of Education and Social Sciences at Liverpool Hope University. She has experience as an early childhood education from Australia and has been involved in teacher education for 25 years in Australia and the UK. Her Phd examined EC teachers' beliefs and practice about learning, teaching and religious education. Her research about Being, Belonging and Becoming is applied to students in Higher Education as well as young children.
Η Καθηγήτρια Catherine (Cate) Carroll-Meehan είναι Εκτελεστική Κοσμήτορας της Σχολής Εκπαίδευσης και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Liverpool Hope. Εργάστηκε ως παιδαγωγός προσχολικής ηλικίας στην Αυστραλία, ενώ ασχολείται με την εκπαίδευση εκπαιδευτικών επί 25 χρόνια στην Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η διδακτορική της διατριβή εξέτασε τις πεποιθήσεις και την πρακτική των εκπαιδευτικών της προσχολικής ηλικίας σχετικά με τη μάθηση, τη διδασκαλία και τη θρησκευτική εκπαίδευση. Τα αποτελέσματα της έρευνάς της σχετικά με τις έννοιες «Being, Belonging & Becoming» (Είναι, Ανήκειν & Γίγνεσθαι) εφαρμόζεται σε φοιτητές στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση καθώς και σε μικρά παιδιά.
Presentation: Past, present and future perspectives on Early Childhood Education
The presentation considers current policy and practice context for Early Childhood Education in the UK. Drawing on historical practices and projecting the future of ECE based on current influences of technology, social justice and concerns about sustainability. The rights of young children, the role of educators are considered alongside a snapshot of the curricular priorities for children from birth to 8 years.
Τίτλος ομιλίας: Παρελθόν, παρόν και μελλοντικές προοπτικές της εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία
Η παρουσίαση εξετάζει το σημερινό πλαίσιο πολιτικής και πρακτικής για την Εκπαίδευση στην Προσχολική Ηλικία (ΕΠΗ) στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αντλώντας στοιχεία από την ιστορική πρακτική και προβάλλοντας το μέλλον της ΕΠΗ υπό το πρίσμα των σημερινών επιρροών της τεχνολογίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και των ανησυχιών για την βιώσιμη ανάπτυξη. Τα δικαιώματα των μικρών παιδιών και ο ρόλος των εκπαιδευτικών εξετάζονται παράλληλα με στιγμιότυπα των προτεραιοτήτων του αναλυτικού προγράμματος για παιδιά από τη γέννηση έως τα 8 έτη.
Η Ευστρατία Σοφού είναι Επίκουρη Καθηγήτρια με γνωστικό αντικείμενο «Διδασκαλία και Αξιολόγηση στην Προσχολική Εκπαίδευση» στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στα αναλυτικά προγράμματα σπουδών, την εκπαιδευτική αξιολόγηση, τη διδακτική μεθοδολογία, την εκπαίδευση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και τη συγκριτική εκπαίδευση. Έχει διατελέσει πάρεδρος στο Τμήμα Επιμόρφωσης και Αξιολόγησης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ενώ από το 2016 έως το 2018 συμμετείχε ως μέλος της επιστημονικής μονάδας για την υλοποίηση του πιλοτικού προγράμματος περιγραφικής αξιολόγησης του Υπουργείου Παιδείας. Στις δημοσιεύσεις της περιλαμβάνονται μονογραφίες, άρθρα σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά, κεφάλαια σε συλλογικούς τόμους, καθώς και εργασίες σε πρακτικά συνεδρίων, με θεματολογία σχετική με τα αντικείμενα της διδασκαλίας και αξιολόγησης στην εκπαίδευση.
Τίτλος ομιλίας: Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Προσχολικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα τον 21ο Αιώνα: Μια Κριτική Θεώρηση και Παιδαγωγική Ανάγνωση
Η παρούσα εισήγηση εστιάζει στη συγκριτική μελέτη των τριών Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών της Προσχολικής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά τον 21ο αιώνα: του Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών (2003), του Προγράμματος Σπουδών του 2011/2014 και του νέου Προγράμματος Σπουδών του 2021/2023. Στόχος της μελέτης είναι η κριτική ανάγνωση των παιδαγωγικών, ιδεολογικών και πολιτικών μετατοπίσεων που αποτυπώνονται σε αυτά, μέσα από την ανάλυση βασικών διαστάσεων του αναλυτικού προγράμματος: τους σκοπούς και στόχους της εκπαίδευσης, το μαθησιακό περιεχόμενο, τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις, τις διαδικασίες αξιολόγησης και τον ρόλο του/της εκπαιδευτικού. Η εισήγηση επιδιώκει να εντοπίσει τόσο τις συνέχειες όσο και τις αλλαγές που συντελέστηκαν στη θεώρηση της παιδικής ηλικίας, στον τρόπο οργάνωσης της γνώσης και στην εκπαιδευτική πράξη, αναδεικνύοντας παράλληλα τις επιρροές από διεθνείς παιδαγωγικές και πολιτικές κατευθύνσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο διεθνών οργανισμών, όπως η UNESCO και ο ΟΟΣΑ, οι οποίοι συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός κοινού παγκόσμιου λόγου για την εκπαίδευση, προτάσσοντας έννοιες όπως οι δεξιότητες του 21ου αιώνα, η βιωματική μάθηση, η συμπερίληψη και η κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη. Ωστόσο, τονίζεται η σημασία της δημιουργικής προσαρμογής αυτών των διεθνών στρατηγικών στο εθνικό και τοπικό πολιτισμικό και παιδαγωγικό πλαίσιο. Η άκριτη υιοθέτηση παγκόσμιων προτύπων ενέχει τον κίνδυνο απομάκρυνσης από τις πραγματικές ανάγκες των παιδιών, των οικογενειών και των εκπαιδευτικών. Αντίθετα, μια προσέγγιση που αναγνωρίζει την ιδιαιτερότητα του τοπικού πλαισίου μπορεί να ενισχύσει την παιδαγωγική εγκυρότητα και την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα του προγράμματος σπουδών. Η παρούσα μελέτη φιλοδοξεί να συμβάλει στον επιστημονικό και παιδαγωγικό διάλογο για τον επαναπροσδιορισμό του αναλυτικού προγράμματος στην προσχολική εκπαίδευση στην Ελλάδα, αναδεικνύοντας την ανάγκη για μια περισσότερο ισόρροπη, πολιτισμικά ευαίσθητη και θεωρητικά θεμελιωμένη προσέγγιση.